Μην ξεχάσεις φεύγοντας ν' αφήσεις την γνώμη σου για την ιστοσελίδα και για ό,τι άλλο σoυ βασανίζει το μυαλό!





ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΣΣΑΣ- Αναρχοφιλελεύθερος ποιητής, δεν παίρνει σοβαρά την Τέχνη του!

6aΞεκινώ με τα γεγονότα, από τα «χρηστικά», πριν με κυριεύσει λογοδιάρροια της νοσταλγίας: Δημήτρης Φύσσας: «Μουσείο Λαογραφίας» (από την «Εστία») & «Τραγούδια της Φυλακής» (Gutenberg). Φρέσκα, πολύ ωραία έργα, που αξίζει ν΄ αποκτήσετε – να διαβάσετε – ν’ απολαύσετε, κατά το προσφιλές μας σύνθημα, όταν παρουσιάζουμε ωραίες δουλειές σε λογοτεχνία και μουσική. Αναπάντεχα συναπαντήματα ανοίγουν διάπλατα του συναισθήματος πόρτες, να δεις από εκεί, ν’ αναμετρήσεις μόνο για κέφι, την πορεία σου από την αρχή ίσαμε μ’ εδώ! Φοιτητικά χρόνια, Πολυτεχνείο 1973, πάνω από 8 εκατομμύρια Έλληνες δηλώνουν εκ των υστέρων: «Και βέβαια ήμουν μέσα, πρώτη γραμμή πυρός» - βγάζοντας εντελώς απόξω αγωνιστές, που ποτέ δεν εξαργύρωσαν την όποια συμμετοχή σε κομματικές μίζες, κρατικές απολαβές, διακρατικές απάτες. Μεταπολίτευση, το πανεπιστήμιο κυψέλη επαναστατικής έξαρσης. Μοναδική ατμόσφαιρα.

Το σπίτι της κόρης του συνταγματάρχη, που πρώτη φορά συναντήθηκαν, αν η μνήμη δεν απατά, δίκην φοιτητικής παρέας, τα μέλη, που συγκρότησαν τον πυρήνα και κατόπιν την Οργάνωση Βάσης της Κ.Ν.Ε. δευτεροετών Φιλοσοφικής του Πανεπιστημίου Αθηνών! Χριστίνα, Μαίρη, Πόπη, Κυριάκος και άλλοι όσοι ξεκινήσαμε με την φλόγα, άσχετα, πού πήγαμε και πώς το σήμερα μας βρίσκει... Παλλαϊκές εκδηλώσεις της πρώτης επετείου της Εξέγερσης... Νοέμβριος και Δεκέμβριος, δυο επισκέψεις στο νοσοκομείο, όπου νοσηλεύονταν στα τελευταία ο Κώστας Βάρναλης... Μια - δυο φιλολογικές συναντήσεις στο σπίτι της Ρόζας Ιμβριώτη, μας ανέθεσε (ανολοκλήρωτη) αποδελτίωση εφημερίδων στην Εθνική Βιβλιοθήκη... Τίποτα τυχαίο στο τυχαίο! Πρώτα βήματα στην δημοσιογραφία, «Οδηγητής» και από τον Ιανουάριο 1975 μέλος της Συντακτικής Επιτροπής... Κυλάει εξαιρετικά η ζωή και μαγκιά του όποιος τα μηνύματά της πιάνει!

6b 6c 6e


Αυτά και άλλα μου ήρθανε στον νου κινηματογραφική ταινία, όταν μετά από δεκαετίες ξανασυναντήθηκα, αρχικά επαγγελματικά με τον Δημήτρη Φύσσα, ένα χρόνο μικρότερό μας, αλλά δυναμικά παρόντα σε εκείνον τον αγωνιστικό οργασμό της Κ.Ν.Ε. και της συνείδησης. Περιστασιακά παρακολουθούσα το έργο του, τις έρευνες και την λογοτεχνία, «Αγύριστο κεφάλι», «Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος», «Εμένα μου λες» και άλλα. Να σημειώσω «Τα σινεμά της Αθήνας», μοναδική δουλειά, για την ώρα σε ηλεκτρονική μορφή. Βρισκόμαστε πλέον, όταν οι δουλειές το επιτρέπουν, και πάλι όχι όπου κι όπου. Στον γραφικό, παραδοσιακό καφενέ «Πανελλήνιον» της Μαυρομιχάλη, παλαιόθεν στέκι του Παναθηναϊκού. Ένας γάβρος κι ένα βάζελος! Τ΄ αντίθετα, σύντροφοι, αξίζουν πιότερο γιατί πάντα βγάζουν πράμα...

«Τραγούδια της Φυλακής» είναι βιβλίο αναφοράς, όπως υποδηλώνεται και στον τίτλο, 400 τραγούδια με θέμα την φυλακή, την σύλληψη, το κάτεργο, την εξορία, το στρατόπεδο συγκέντρωσης. Έλειπε από την εγχώρια βιβλιογραφία μια τόσο ερευνητικά σοβαρή ανθολογία. Στον ρεμπέτικο και δημοτικό κύκλο ανήκουν περίπου 240 και από αυτά 94 είναι γραμμοφωνημένα συν ένα διπλογραμμένο, του λογοκριτή Α. Σαββίδη «Επιάσανε τον Μπάτη». Παρεμπιπτόντως, να τα πάλι τα... κουσούρια του τυχαίου. Αυτή η μουσικά και στιχουργικά ανοησία ερμηνεύεται από τον Γιώργο Κάβουρα, την μέγιστη φωνή, που ακούει ο ελληνικός κόσμος τον 20ο αιώνα! Παλιότερο άσμα του βιβλίου: Μιχαήλ Γλυκάς, 12ος αιώνας. Νεώτερο: Δ. Πανούσης, «Οι σωφρονιστές», για τον φόνο του Ιλία Καρέλι, στις φυλακές της Νιγρίτας το 2014.

6d«Μουσείο Λαογραφίας»: Οι παλιοί και οι νεώτεροι αναγνώστες γνωρίζετε καλά ότι απεχθάνομαι τα πολλά λόγια και τον λιβανωτό, ιδιαίτερα όταν αναφέρομαι στην λογοτεχνία. Όχι μόνο γιατί το θεωρώ ανόητο και περιττό, επειδή κατά τον αείμνηστο φίλο μου, μεγάλο μουσουργό Νίκο Μαμαγκάκη «το εξαιρετικό έργο μιλάει πάντα αφ’ εαυτού και δεν χρειάζεται κολαούζους», αλλά και γιατί τα γραπτά χειροκροτήματα στερούν από τον αναγνώστη την απόλαυση και την μέθεξη, με την αρχαία έννοια. Μόνο δυο κουβέντες: Μακράν το καλύτερο, κατά την γνώμη μου, λογοτεχνικό έργο του Δημήτρη Φύσσα, ένα από τα δέκα πιο όμορφα, που διάβασα την τελευταία δεκαετία στην εγχώρια παραγωγή. Με πρωτότυπη σύλληψη, πλοκή, δράση, αναπάντεχο τέλος. Νουβέλα διαρθρωμένη σε επιστολές κερδίζει σε λιτότητα, σε δωρικότητα. Ένας ζωγραφικός πίνακας, μάλλον δυο, αν υπολογίσουμε και την υπόθεση του έργου, ο ένας πιο ωραίος από τον άλλο!

Πλάτυασα, όμως, σας είχα προειδοποιήσει άλλωστε και είναι ώρα να δώσω τον λόγο στον Δημήτρη Φύσσα, που η στοιχειώδης παρουσίαση της εργογραφίας του συνιστά ολάκερο βιβλίο. Σκόπιμα έκανα και ερωτήσεις με προβοκατόρικο χρώμα, έχει συνοπτικό όσο και ελλειπτικό τρόπο στις απαντήσεις του. Διάλεξα, όχι τυχαία, την δημοσιογραφική μέθοδο του πρωτόγνωρου συνομιλητή, σαν να παίρνεις συνέντευξη από κάποιον, σαν να τον συναντάς πρώτη φορά να τον συστήσεις στο κοινό σου (Οι προσωπικές φωτογραφίες του Δημήτρη είναι του Θανάση Καρατζά).

- Φιλόλογος, συγγραφέας, ερευνητής, δημοσιογράφος, παραγωγός ραδιοφώνου, λογοτέχνης, ερασιτέχνης τραγουδιστής, Λέσχη Επιστημονικής Φαντασίας... Πολλά δεν είναι; Λίγο απ’ όλα, ή ποιο απ’ όλα συμπυκνώνει την προσωπικότητά σου;

Πολλά είναι, πραγματικά. Κι είναι κι άλλα: κειμενογράφος, παρουσιαστής βιβλίων, λημματογράφος, στιχουργός μηδέποτε μελοποιημένων τραγουδιών. Για να μην πιάσω τα παλιότερα: βιβλιοπώλης, καθηγητής σε φροντιστήριο, βιομηχανικός εργάτης κλπ. Άσ΄ τα να πάνε. Προφανώς, αν και είμαι αρκετά καλός σε πολλά, δεν είμαι άριστος σε τίποτα. Προσπαθώ πάντως να βελτιώνομαι. Ούτε κι εγώ ξέρω αν υπάρχει μια μόνη παραστατική, «συμπυκνωτική» ιδιότητα. Αν μπορεί να μου επιτραπεί, απαντάω μ’ ένα δίστιχο ποίημά μου:

6fΕΠΙΤΥΜΒΙΟ ΕΝΟΣ ΑΝΑΡΧΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΥ (1956 - ;)
Τρία παιδιά, σινέ, βιβλία, σκάκι, πρέφα και φτωχός
Άθεος, ποτές γραβάτα και Παναθηναϊκός.

- Δυο λόγια για το καινούριο βιβλίο «Μουσείο Λαογραφίας». Πώς προέκυψε; Τί σημαίνει επιστολική νουβέλα;

Από χρόνια ήθελα να γράψω κάτι φεμινιστικό, γιατί η καταπίεση της γυναίκας πολύ μ΄ απασχολεί. Μάζευα υλικό, αλλά δε μου ’ρχότανε η ιδέα, ούτε ο συγγραφικός τρόπος. Όταν μου ήρθε η ιδέα, έγραψα τη νουβέλα. Επιστολική, αποτελείται μόνο από γράμματα.

- Και το «Μουσείο Λαογραφίας» ξεχειλίζει από «ζωντανή» ιστορία. Τί απαντάς σε όσους λένε -όχι κατ’ ανάγκη απαξιωτικά- λογοτεχνία του παρελθόντος;

Ότι η λογοτεχνία δε χωρίζεται σε παρελθοντική και μη, αλλά σε ποιοτική και μη. Ας διαβάσει πρώτα κάποιος το βιβλίο κι ας το κρίνει αρνητικά, αν δεν είναι αρεστή η ποιότητά του, όχι όμως να το κρίνει δίχως να το διαβάσει, μόνο και μόνο γιατί έχει κάποιες αναφορές στο παρελθόν. Το «Μουσείο» μου κατά κύριο λόγο μιλάει για το παρόν, το «τώρα» του βιβλίου είναι η εποχή μας, ο ζωγράφος μας αφήνει πίσω του μια γυναίκα και αποσύρεται σ΄ ένα –φανταστικό– κωλοχώρι, για να φτιάξει ένα πίνακα που θα εκτεθεί στα 100 χρόνια της Οκτωβριανής «Επανάστασης». Δηλαδή σήμερα, τώρα.

- «Τραγούδια της Φυλακής». Πώς καταπιάστηκες; Δεν εννοώ τον μύθο της Λαοκρατίας της πλατείας Λένιν, αλλά πίσω από ευφυή λογοτεχνικά προσχήματα. Έχεις ερευνητική ροπή στα λεγόμενα περιθωριακά φαινόμενα της κοινωνίας;

Έχω πράγματι. Τριγυρνάω, παρατηρώ, γράφω για τις «χειρότερες» φτωχογειτονιές, τα λαϊκά καφενεία, τις πουτάνες, τα πρεζόνια, τους άστεγους, τα γήπεδα, τους ρακοσυλλέκτες, τους επαγγελματίες του δρόμου, τις πιάτσες, τους ξεπεσμένους μικροαστούς (όπως εγώ).

- Τί λένε στον ερευνητή η φυλακή, τα τραγούδια της; Αναρωτιέμαι αν μεγιστοποιούμε, αν θεοποιούμε την επίδραση της «στενής» στο λαϊκό τραγούδι...

Νομίζω ότι ένα μικρό μέρος των τραγουδιών είναι τραγούδια της φυλακής, ακόμα και των ρεμπέτικων. Δεν είμαι θεωρητικός, μονάχα καταγραφέας. Εγώ είδα μια έλλειψη και μάζεψα υλικό. Ας έρθουνε οι θεωρητικοί να κάνουν τη γενίκευση, αυτοί που έχουν επαγωγική σκέψη. Εγώ δεν έχω, αρνούμαι να έχω.

- Εσύ και το ρεμπέτικο τραγούδι. Από τα φοιτητικά μας χρόνια θυμάμαι την αδυναμία σου. Τί ακριβώς βρίσκεις σήμερα σ’ αυτό;

Μελαγχολία, συγκίνηση, ματαιότητα, απόλαυση μιας ορισμένης ποιότητας, (δηλαδή όλα όσα θα μπορούσε να πει κανείς για κάθε αγαπημένη μορφή Τέχνης) συν ατομικότητα και γλέντι.

6g- Πώς έγινε το ερασιτεχνικό μουσικό συγκρότημα; Κάνετε το κέφι σας αλλά πώς και δεν παίζετε πιο επαγγελματικά;

Δεν είμαστε τόσο καλοί, κι επιπλέον ασκούμε άλλα επαγγέλματα. Ειδικά εγώ, που σαν παιδί ήμουνα εντελώς φάλτσος, είδα κι έπαθα να μάθω να τραγουδάω σωστά.

- Μας γεμίζουν όλα αυτά, μας αδειάζουν, ή μήπως στην δεύτερη εφηβεία μας ξεγελάμε τον χρόνο; Μήπως τον θαρρούμε ότι μας φέρεται με το μαλακό;

Μπορώ να μιλήσω μονάχα για τον εαυτό μου. Λοιπόν, είμαι εντελώς υλιστής, επομένως δεν περιμένω επιμήκυνση της ζωής, επιβίωση της ψυχής, μεταθανάτια ζωή κλπ. Ξέρω ότι γερνάω και δε μ΄ ενοχλεί καθόλου. Θα έλεγα μάλιστα, μαζί με το φίλο μου τον Γιώργο Σκαμπαρδώνη, «γερνάω επιτυχώς».

- «Πλατεία Λένιν πρώην Συντάγματος». Ευρηματικό, απρόσμενο, σαρκαστική ανατροπή γεγονότων και αισθημάτων. Προκαλείς την Ιστορία; Η αξιολόγηση του «αιώνα» ίσως γράψει: Μετάνοια εμπαθής για την αποτυχία του συστήματος, της πολιτικής (μας) θητείας.

Η ζωή είναι ό,τι πραγματικά έγινε, η Τέχνη είναι φανταστική πραγματικότητα. Αυτό το μυθιστόρημα εντάσσεται στο λογοτεχνικό υποείδος της «εναλλακτικής ιστορίας». Την πλάκα μας κάνουμε, δεν παίρνω στα σοβαρά ούτε την Τέχνη μου, ούτε τον εαυτό μου. Αν αρέσει έστω και σ΄ ένα άτομο από το αναγνωστικό κοινό, είμαι ευχαριστημένος.

- Έχεις δυσκολίες στην έκδοση βιβλίων ή ως καταξιωμένος επενδύουν σε σένα οι εκδοτικοί οίκοι;

Έχω γράψει 14 βιβλία, συν συμμετοχή σε δυο συλλογικά, συν ένα που θα βγει τους επόμενους μήνες. Σύνολο 17. Απ΄ αυτά μόνο ένα είναι αυτοέκδοση (τα ποιήματα «Οι αστικοί χώροι είναι ποίηση από μόνοι τους», που το έβγαλαν οι ανύπαρκτες εκδόσεις «Γιάου. Κε.», δηλαδή Γαουρτλού Κεμπάπ- δεν είπαμε πως δεν παίρνουμε τον εαυτό μας εντελώς στα σοβαρά;) και δυο είναι ελεύθερα στο ίντερνετ (Τα ποιήματα «Της καύλας» και η μεγάλη έρευνα «Τα σινεμά της Αθήνας 1896 - 2013»). Όλα τα άλλα τα έχουν βγάλει εκδότες, α περισσότερα η «Εστία». Είμαι αρκετά γνωστός συγγραφέας, όχι μπεστελερίστας φυσικά, ούτε όμως και να μπαίνουνε μέσα οι εκδότες μου.

6h- Τώρα με τα Μνημόνια πουλάει ή όχι το βιβλίο; Ποιο είδος;

Δεν ξέρω την απάντηση.

- Πού πάει σήμερα ο ντουνιάς; Τί πιάνουν οι σεισμογράφοι σου; Κάποιο φως ή σκότος πηχτό;

Στη μακρά περίοδο, η εντύπωσή μου είναι ότι η ανθρωπότητα πάει μάλλον καλύτερα. Αν συγκρίνει κανείς μέσους όρους ζωής, δουλεία, θέση γυναίκας και παιδιών, γενικευμένη πειρατεία - ληστεία- αβεβαιότητα, θρησκοληψία, τεχνολογίες, πολέμους, αγραμματοσύνη, ελευθερίες κλπ, το βλέπει, τουλάχιστον σ αυτό που λέμε «δυτικός κόσμος». Το πρόβλημα είναι ότι δε ζούμε στη μακρά περίοδο, ζούμε στη σύντομη συγκυρία- κι εδώ η ικανοποίηση είναι πολύ πιο περιορισμένη, αν δεν κυριαρχεί η απογοήτευση. Ειδικότερα στην Ελλάδα, υπάρχει και ο γενικευμένος ανορθολογισμός.

- «Τί καπνό φουμάρεις», τότε στην κομμουνιστική έξαρση αλλά και τώρα, που αλλάξαμε και όλα γύρω μας γεράσανε;

Στα χρόνια της χούντας είχα γίνει αριστερός από την περιρρέουσα ανελευθερία, την εναντίωση στο μυστρί του Παττακού, και επίδραση του απόηχου της εξέγερσης των νέων στη Δύση (μόδα). Από τότε μου έμεινε η αρνητική στάση απέναντι στο τρίπτυχο «πατρίς - θρησκεία - οικογένεια». Παραπέμπω στο προαναφερθέν ποιηματάκι: αναρχοφιλελεύθερος, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Ούτε κι εγώ το ξέρω ακριβώς, το ψάχνω και μάλλον δε θα προλάβω να το βρω, είμαι ακριβώς 61 και μισό.

- Όλοι τελικά επιστρέφουμε; Πού όμως και πώς; Νοιώθεις ότι «επέστρεψες στην τάξη σου»;

Φαντάζομαι πως άλλοι επιστρέφουν, άλλοι όχι κι άλλοι μένουνε μετέωροι. Σε ό,τι με αφορά: Γεννήθηκα στην ανώτερη μικροαστική τάξη, τώρα έχω ξεπέσει στη κατώτατη μικροαστική. Μερικά στοιχεία στη ζωή μου παραμένουν σταθερά: τα παιδιά μου, η αθεΐα, ο Παναθηναϊκός, η αγάπη για τις γυναίκες, λίγοι στενοί φίλοι, το σινεμά, το γράψιμο, η Αθήνα, το ντύσιμο με φτηνά ή και second hand ρούχα, το σκάκι, η προσωπική αξιοπρέπεια, το διάβασμα. Άλλα βρίσκονται σε συνεχή αναθεώρηση: επαγγελματικά, πολιτική, γλωσσικές απόψεις, ιδεολογία, προσωπικές συνήθειες, σωματική άσκηση, προτιμήσεις, αισθητική, νοοτροπίες, ελάσσονες αξίες, Ελλάδα, συγγραφικό ύφος, θεώρηση της Ευρώπης και του κόσμου, οικογενειακές δομές κλπ.

- Διαβάζοντας το «Μουσείο Λαογραφίας» σφηνώθηκε στο μυαλό κυνικά, η άποψη – ερώτηση: Δεν παρατάς τις ενοχές, τις πολιτικές γκρίνιες της γενιάς μας να εστιαστείς μόνο στην σύγχρονη ζωή;

6iα) Πολλά από τα βιβλία μου, τα περισσότερα μάλιστα, δεν έχουν σχέση με την Αριστερά- με την οποία, άλλωστε, από χρόνια δεν έχω ούτε έχω σχέση, επομένως δεν έχω ενοχές, απολογίες, συνενοχές κλπ. β) Το βασικότερο όμως είναι άλλο: έχω γράψει για τα σινεμά της Αθήνας, για τα τσοντάδικα, για γύφτους, για παράνομους έρωτες και χωρισμούς, για την αναγνωστική διαδικασία, για τη χριστιανική νεύρωση, για τη γλώσσα, για την οικονομική κρίση σήμερα, για τραγούδια της φυλακής, για το φεμινισμό, για ταβερνογλέντια, για παρουσιάσεις βιβλίων, για καφενεία και για πολλά άλλα θέματα. Έχω γράψει επιστημονική φαντασία. Έχω γράψει ποίηση ποικίλων στίχων. Θέλω να πω, δε με απασχολεί συνέχεια η Αριστερά και τα συναφή γ) Ωστόσο, όταν πολιτικολογώ, βλέπω τα πράγματα από φιλελεύθερη – ελευθεριακή σκοπιά, με ίση αντίθεση απέναντι σε φασισμό, χριστιανισμό, σταλινισμό, ή άλλες μορφές θρησκευτικότητας δ) Κατά τα άλλα, παραπέμπω σε απάντηση προηγούμενης ερώτησή σου.

- Επίλογος με τα μελλοντικά σου σχέδια.

• «Τρεις μεσαιωνικές μελέτες του Ροΐδη» ( και με νεοελληνική απόδοση, ετοιμάζεται από τις εκδόσεις Πατάκη)
• «Τα σινεμά της Αθήνας» σε φυσική μορφή πια, με ενημέρωση μέχρι σήμερα (θα βγει από τις εκδόσεις ΑΩ)
• Ένα βιβλίο για την Πατησίων
• «Η πρέφα για αρχαρίους»
• «Αντιτουριστικός Οδηγός της Αθήνας - Αττικής»
• «Αυτά και οι μετακομίσεις» (δυσταξινόμητα διηγήματα)
• «Μια εφικτή ευτυχία» (διηγήματα επιστημονικής και πολιτικής φαντασίας)
• «Εντυπώσεις ενός πνιγμένου» (συμβατικά διηγήματα)
• «Σεξουαλικό – ερωτικό λεξικό»
• «Η επέλαση της νεοκαθαρεύουσας».

* * *

Αυτός είναι με τα λόγια του ο παλιός φίλος Δημήτρης: Ξεπεσμένος μικροαστός, αναρχοφιλελεύθερος κι άθεος, που κάνει την πλάκα του και δεν παίρνει σοβαρά ούτε την Τέχνη, ούτε τον εαυτό του! Αν διαβάσετε τα έργα του, θα καταλάβετε ότι αυτό ακριβώς είναι η «κινητήριος αντίφασή του»! Αδιάφορο αν συμφωνείς ή όχι. Το θέμα είναι να υπάρχει για κάθε προσωπικότητα κινητήριος αντίφαση αξιόμαχη, δημιουργική. Άρα προέχει η διαφωνία, που αν είσαι καλός μάστορας, φέρνει αρμονία, παλίντονο, που είπε ο μέγιστος Παππούς μας από την Έφεσο! Στιγμιαία, επώδυνη, πλην λυτρωτική, εμπνευσμένη, όσε φορές μας τυχαίνει με την δράση μας. Κι αυτό το παιχνίδι το λέμε ζωή! Το πιο σημαντικό, που μου αρέσει πάρα πολύ, από τα φοιτητικά μας χρόνια, θαυμάζω, όπου υπάρχει –σπανίζει επικίνδυνα- είναι ότι όλα αυτά δεν είναι γιαλαντζί ή δήθεν, δεν είναι πόζα κι απάτη που φοριέται πολύ στην εποχή. Αποτελεί τρόπο ζωής, ιδεολογική και κοινωνική ταυτότητα. Ο Δημήτρης Φύσσας και μερικοί ακόμα, για τον μέσο όρο, εμπνευσμένοι κουζουλοί –αυτοί κι αν μειώνονται πλέον δραματικά, αυτοί κι αν θα μπουν σύντομα σε... Μουσείο Λαογραφίας- είναι μόνοι τους ένας κόσμος. Μπαίνεις μέσα, στο χωλάκι, και απολαμβάνεις ό,τι σε τρατάρει όμορφο. Αν γλυκαθείς προχωράς στο κυρίως σπίτι, παίρνεις υλικά για να φτιάξεις μαζί με δικές σου εικόνες, συνταγές κι εμπειρίες, προσωπικό οικοδόμημα, τον κόσμο σου! Δοκιμάστε το αρχίζοντας –θα πρότεινα- από το πρωτότυπο «Μουσείο Λαογραφίας». Τρώγοντας έρχεται η όρεξη. Χαίρομαι, που βρεθήκαμε ξανά μετά από δεκαετίες, με αξιόλογα έργα στο δισάκι μας. Χαίρομαι, που πίνουμε κάνα καφέ. Συναπαντήματα, που αναδεικνύουν την χρησιμότητα του παρελθόντος στον τρέχοντα βίο, όχι ως μουσειακή νοσταλγία, αλλά ως κίνητρα απογείωσης. Και για να μιλήσω για την πάρτι μου, ευτυχώς αξιώνομαι πολλών... επιστροφών - ευκαιριών, που δεν εννοώ ν’ αφήνω πνευματικώς ανεκμετάλλευτες! Και για το προσωπικό της εξομολόγησης υπογράφω το κείμενο, μπας και μείνουν τόσο η αξία της συγκίνησης, όσο και ο δράστης...

ΜΕΡΕΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2017

ΗΛΙΑΣ ΒΟΛΙΟΤΗΣ - ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ

 

 



 

Πολυγραφότατος

 

6jΔημήτρης Φύσσας. This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it Αθήνα 1956. Νεοελληνική Φιλολογία, Πολιτική Επιστήμη. Στην πιάτσα του ιδιωτικού τομέα με ποικίλα επαγγέλματα από το 1974. Σήμερα κατά κύριο λόγο συγγραφέας, δημοσιογράφος («Athens Voice», «Αθήνα 9,84»). Μέλος της ΑΛΕΦ, της Ένωσης των Άθεων και της Εταιρείας Συγγραφέων. 14 βιβλία εκδομένα, 2 συμμετοχές, 1 υπό έκδοση, 3 σε εξέλιξη. Εκατοντάδες κείμενα σε φυσική και e-μορφή συν δεκάδες ραδιοφωνικές εκπομπές, για θέματα βιβλίου, αθηναιολογικά, πολιτικά κι όχι μόνο.

Σε φυσική μορφή

• «Η γενιά του Πολυτεχνείου» (έρευνα, Δελφίνι 1993)
• «Αυστηρώς ακατάλληλον» (έρευνα, Δελφίνι 1994)
«Αγύριστο κεφάλι» (διηγήματα, Εστία 2004)
• «Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος» (μυθιστόρημα, Εστία 2006)
«Οι αστικοί χώροι είναι ποίηση από μόνοι τους» (ποίηση, Γιάου. Κε. 2008 – τώρα στο http://blog.sofiakolotourou.gr/archives/3248)
«Στρατιώτης του Χριστού» (μυθιστόρημα, Γνώσεις, 2008)
• «Ο αναγνώστης του Σαββατοκύριακου» (μυθιστόρημα, Εστία 2012)
«Ο κηπουρός κι ο καιροσκόπος» (μυθιστόρημα, Εστία 2014, μικρή λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος)
«Η Νιλουφέρ στα χρόνια της κρίσης» (μυθιστόρημα, Εστία 2015)
«Εμένα μού λες» (ποιήματα, ΑΩ, 2016)
• «Τραγούδια της φυλακής» (συλλογή, Gutenberg, 2017)
• «Μουσείο λαογραφίας» (επιστολική νουβέλα, Εστία, 2017)

Στο ίντερνετ

• «Τα σινεμά της Αθήνας 1896-2013. Ιστορίες του αστικού τοπίου» (έρευνα, σε πολλά σάιτ, 2013) + «Συμπλήρωμα» 2013 – 2017 (σε πολλά σάιτ, 2017)
• «Της καύλας+ Oυ φωνητά» (ποιήματα και παρωδίες, periodikotrypa.com, 2013).

Συμμετοχή


       • «Υπόγειες ιστορίες» (Athens Voice, 2008)
       • «α2525. Ιστορίες από την Αθήνα του μέλλοντος» (ΑΛΕΦ, 2017)

 


 

21 Δεκεμβρίου 2017


NICOLA DELARTE- Σύγχρονος λαϊκός ζωγράφος

5aΈναυσμα η ωραία δισκογραφική δουλειά του Άρη Κούκου, που παρουσιάζουμε σε άλλη στήλη, «Με την καρδιά στην θάλασσα».. Με εντυπωσίασε και το εξώφυλλο με την σκοτεινή υπογραφή: Nicola Delarte. Από πού είναι; - ρώτησα τον εκδότη του δίσκου, φίλο Μωυσή Ασέρ. Πειραιώτης – απάντησε δίνοντάς μου και λεύκωμα περιορισμένης κυκλοφορίας με όλους τους πίνακες του εν λόγω ζωγράφου, που συνοδεύουν τον δίσκο του Άρη. Γνωριστήκαμε με τον Νικόλα, τα είπαμε και να το αποτέλεσμα. Ταλαντούχος καλλιτέχνης και με μοναδική ακτιβίστικη προσφορά στις χαρούμενες αλλά και σε απευκταίες δύσκολες στιγμές, που περνά ένα παιδί. Ο Nicola Delarte άρχισε κάπως συμπτωματικά να ζωγραφίζει παιδικά δωμάτια και παράλληλα με την άλλη καλλιτεχνική δραστηριότητα στολίζει και ανακουφίζει την βαριά ατμόσφαιρα των παιδικών νοσοκομείων. Θα έλεγα ότι είναι σύγχρονος και σπουδαγμένος λαϊκός ζωγράφος.

Σπουδάζει (1981 – 1983) στο εργαστήριο ζωγραφικής του Δήμου Δραπετσώνας, μαθητεύει (1983 - 1989) στον θαλασσογράφο ζωγράφο Γιάννη Θεοφίλου και αποφοιτά από το Πολυκλαδικό Λύκειο Πειραιά (κλάδος εφαρμοσμένων τεχνών). Ανάλογες σπουδές στο Τ.Ε.Ι. Αθηνών, τμήμα σχεδιασμού εσωτερικών χώρων, το θέμα της πτυχιακής εργασίας του «Η εικαστική θεώρηση της λαϊκής επιγραφής» υπό την εποπτεία του δασκάλου του ζωγράφου Δημήτρη Γρατσία, και στην Σχολή Καλών Τεχνών του Μπιλμπάο Ισπανίας (1995). Το 1984 και 1985 τιμάται με το χρυσό μετάλλιο σε Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ζωγραφικής, όπως επίσης και το 1987 με το πρώτο βραβείο σε αντίστοιχο διαγωνισμό. Το 2003 δημιουργεί καλλιτεχνικό γραφείο B274BΕES Children’s Room Wallpaintings. Συνεργάζεται με διάφορες ιδιωτικές επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων ζωγραφίζοντας και για δυο τηλεοπτικά σίριαλ: «Μπαμπά μην τρέχεις» και «Άγρια παιδιά». Από το 2013 μέχρι σήμερα ζωγραφίζει μεγάλες επιφάνειες στον σύλλογο γονέων παιδιών με νεοπλασματική ασθένεια «Η Φλόγα», στην ακτινολογική πτέρυγα και στα έκτακτα περιστατικά του νοσοκομείου παίδων «Αγία Σοφία» και στην ακτινολογική πτέρυγα του «Αγλαΐα Κυριακού», στο 1ο Πάρκο Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης και σε άλλους δημόσιους χώρους. Ο λόγος τώρα στον ίδιο τον Nicola Delarte:

- Ομολογώ, μου είσαι ο πιο άγνωστος απ΄ όσους έχω πάρει συνέντευξη, ν’ αρχίσουμε από την καλλιτεχνική σου ταυτότητα.

Η καλλιτεχνική μου πορεία μπορώ να πω πως ξεκίνησε από την ηλικία των έξη ετών. Άρχισα να παρακολουθώ μαθήματα ζωγραφικής στο εργαστήρι ζωγραφικής του Δήμου Δραπετσώνας, στο κτίριο της Πρόνοιας με τον πρώτο μου δάσκαλο – μέντορα τον ζωγράφο Γιάννη Θεοφίλου. Αναφέρω στο βιογραφικό μου κάποια στοιχεία.

- Nicola Delarte, πρωτότυπο όνομα για καλλιτέχνη, πώς προέκυψε; Δεν σκέφτεσαι κάποτε να παρουσιαστείς με το φυσικό σου ονοματεπώνυμο;

Είναι μια ιστορία η οποία ξεκίνησε ως αστείο από την στρατιωτική θητεία μου. Ένας αξιωματικός και λάτρης της ζωγραφικής γνωρίζοντας πως είχα σπουδάσει στην Καλών Τεχνών στο Μπιλμπάο της Ισπανίας κάποια μέρα με είχε ρωτήσει πώς λέγεται στα Ισπανικά η λεξη «της τέχνης». Όταν του απάντησα πως στα Ισπανικά είναι «del arte», … κατευθείαν μου είπε πως έτσι θα σε λέω από δω και πέρα! Ο Νικόλας της τέχνης, δηλαδή Nicola del arte. Στην αρχή το είχαμε ως αστείο αλλά όσο περνούσε ο καιρός τόσο περισσότερο με φώναζαν delarte μέσα στο στρατόπεδο. Ως, λοιπόν, και λίγο προληπτικός, που είμαι, αλλά και επειδή μου άρεσε αυτή η λέξη, την κράτησα ως ψευδώνυμο και δεν πρόκειται να το αλλάξω. Το πραγματικό μου επώνυμο το έχω για όσους με γνωρίζουν προσωπικά.

5b- Τί σημαίνει «Με την καρδιά στην θάλασσα»; Ο ζωγράφος εικονογραφεί την ουσία του δίσκου, ή απλώς είναι ευκαιρία έκφρασής του ανεξαρτήτως του περιεχομένου των τραγουδιών;

Η φιλοτέχνηση για πρώτη φορά στη καριέρα μου ενός μουσικού cd ξεκίνησε από την ιδέα μιας φίλης και μουσικού. Της Μάτας Αδαμογιάννη. Μου έκανε πρόταση να επενδύσω ζωγραφικά τον πρώτο της δίσκο, που ετοίμαζε με τον Άρη Κούκο, τόσο στο εξώφυλλο όσο και στα κομμάτια μέσα στο album. Ως γέννημα και θρέμμα του Πειραιά έχω, όπως είναι φυσικό, ιδιαίτερη σχέση με το λιμάνι και την θάλασσα του. Ήταν για μένα πολύ ευχάριστο συνάμα και τιμητικό να ζωγραφίσω εμπνευσμένος από τα τραγούδια του μουσικού αυτού δίσκου. Η δισκογραφία και γενικώς η μουσική είναι ένα πολύ δυνατό έναυσμα για καλλιτεχνική έμπνευση και δημιουργία γιατί και οι δυο τέχνες έχουν μεταξύ τους πολύ γερούς συνδέσμους και τις περισσότερες φορές η μια συμπληρώνει την άλλη.

- Σε ό,τι αφορά τα παιδιά, τα παιδικά δωμάτια και την διακόσμηση νοσοκομείων συνδυάζεις το επαγγελματικό με την κοινωνική προσφορά;

Το να δίνεις χαρά σε παιδιά, το να γεμίζεις χαμογέλα τα πρόσωπα τους και δη σε αυτά που χρειάζονται παραπάνω αυτά τα χαμογέλα είναι κάτι, που δεν πληγώνεται με τίποτα στο κόσμο. Η αγάπη αλλά και η αποδοχή για αυτό, που κάνεις είναι ευλογία! Όταν θα έρθει η στιγμή να κάνω έναν απολογισμό στην ζωή μου, το πρώτο για το οπαίο θα νιώσω ευτυχισμένος, εκτός της οικογένειάς μου, θα είναι το ότι έδωσα ή τέλος πάντων προσπάθησα να δώσω την χαρά και την ελπίδα της ζωής στα παιδιά!!

- Και δυο λόγια για την θητεία στην τηλεόραση.

Η «θητεία» μου στην τηλεόραση αφορά μια φιλοτέχνηση ενός παιδικού δωματίου στην σειρά «Μπαμπά μην τρέχεις», επίσης άλλη μια ανάλογη συμβολή στην σειρά «Τα άγρια παιδιά». Ήταν επίσης και μια πρόσκληση για τηλεοπτική συνέντευξη σε κάποια πρωινή εκπομπή. Μπορώ να πω ότι καθαρά από διαφημιστική άποψη ήταν το πιο δυνατό έως τώρα «πυροτέχνημα» για την καριέρα μου. Έχουμε και συνέχεια...

5c 5d 5f

 

- Αυτά δεν έχουν εφήμερο, διακοσμητικό χαρακτήρα; Ποια η θέση σου για το εφήμερο και το σχετικά διαχρονικό στην ζωγραφική;

Όλα είναι σχετικά, νομίζω ... Εφήμερο ή διαχρονικό, θα δείξει στο μέλλον! Μπορεί κάποιος να φτιάξει κάτι το οποίο να είναι ή να δείχνει ότι έχει ημερομηνία λήξης αλλά τελικά να διαρκεί για πάρα πολλά χρόνια απ’ όσα φαντάζονταν. Δεν θέλω να σκέφτομαι το τί πρέπει να κάνω για να αφήσω το στίγμα μου για το μέλλον αλλά αυτό, που θέλω να πω είναι πως πρέπει να δουλεύουμε με σύνεση και με όραμα. Αυτό κάποια στιγμή θα αποφέρει ένα η και περισσότερα έργα, που θα έχουν, ίσως, κάτι να δείξουν και στις επόμενες γενιές.

- Διακοσμητής ή ζωγράφος; Συνδυάζονται σήμερα αυτά και πώς;

Ο συνδυασμός τους είναι κάποιες στιγμές πολύ θετικός για ένα χώρο, που φιλοτεχνώ, γιατί έτσι μπορώ να δώσω σε αυτόν ένα έργο, που δεν θα ενοχλεί, αλλά και δεν θα... ενοχλείται μέσα σε αυτόν. Επίσης, το να έχεις γνώσεις διακόσμησης είναι κάτι πολύ ενδιαφέρον και χρήσιμο διότι μπορείς κάλλιστα να δώσεις στον ενδιαφερόμενο μια γνώμη για το έργο, που θελει να φιλοτεχνήσεις χωρίς να υπάρχει κίνδυνος να χριστεί ξένο μέσα στον χώρο.

5e- Μεγάλες επιφάνειες ή «κλασικοί» πίνακες ζωγραφικής;

Κοιτάξτε..., είναι κατι το οποίο δεν έχω κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στο ένα ή στο άλλο. Το καθένα έχει την ιδιαιτερότητά του, την δυσκολία του, αλλά και συνδέεται με αυτό, που καθένα θέλει να δώσει στο ευρύ κοινό. Οι μεν μεγάλες τοιχογραφίες είναι πιο «προσβάσιμες» στο ευρύ κοινό αλλά και στην καθημερνή μας ζωή, οι δε κλασσικοί πίνακες είναι ένας πιο «επίσημος» τρόπος, κατά την γνώμη μου, για να δίνεις το στίγμα και την καλλιτεχνική σου ταυτότητα στον χώρο της ζωγραφικής. Όλα, νομίζω, έχουν την σημασία και την βαρύτητά τους ανάλογα με το τί δίνεις στον κόσμο και στην κοινωνία!

- Κατασκευές ή ας πούμε αμιγώς ζωγραφική;

Είναι ένα κεφάλαιο στο οπαίο εγώ προσωπικά θα προτιμήσω και θα προτιμώ τον αρμονικό συνδυασμό και των δυο. Ο κάθε καλλιτέχνης εκφράζεται όπως νομίζει, όπως νοιώθει και όπως τον εκφράζει αυτό, που δημιουργεί. Δεν νομίζω να υπάρχει καλό ή κακό, χρηστικό η μη, για αυτό, που φτιάχνεις. Αν γίνει με σωστό τρόπο τα αποτελέσματα ίσως να είναι και εντυπωσιακά, χωρίς να χάνουν το νόημά τους και χωρίς να αναβλύζουν φλυαρία.

- Έμπνευση - έργο, που απηχεί, εκφράζει πνευματικές και καλλιτεχνικές ανάγκες του δημιουργού ή ό,τι παραγγέλνει ο πελάτης;

Είναι κάτι, που μπορεί να απαντήσει, να πετύχει ο καλλιτέχνης και να προσθέσει σε μια παραγγελία την δικη του αισθητική, γραφή, σκέψη και ύφος χωρίς να αλλοιώσει τίποτα σχεδόν από το αρχικό του θέμα. Οι καλλιτεχνικές ανάγκες μπορούν κατά την γνώμη μου να αποτυπωθούν άνετα ή ακόμα και με τρόπο... ήσυχο μέσα στο έργο αφήνοντας ανέπαφο οπτικά το θέμα που του ανέθεσε ο «πελάτης».

5g- Με την οικονομική κρίση ο εύπορος κόσμος ασχολείται με την τέχνη, με την ζωγραφική, επιβιώνουν οι ζωγράφοι, ή ταλαιπωρούνται για το μεροκάματο;

Οι καιροί είναι δύσκολοι για πρίγκιπες και ο κόσμος δεν έχει την άνεση να αγοράζει με τη συχνότητα του παρελθόντος. Ο κόσμος όμως ασχολείται με την τέχνη κι όχι μόνο με την ζωγραφική αλλά και με όλα σχεδόν τα είδη. Είναι, ίσως, και μια διέξοδος από τα προβλήματα αλλά και μια αφορμή στο να ψάξει κι άλλους δρόμους στην ζωή του ίσως και άγνωστους μέχρι στιγμής. Οι ζωγράφοι, βέβαια, ναι, ταλαιπωρούνται στον τομέα τους αλλά νομίζω πως με καλύτερη μεθοδικότητα και ίσως, ταπεινότητα να βάλουν τέλος στο τέλμα της αναδουλειάς, που ταλανίζει πολλούς.

- Θα δούμε κάποια έκθεση έργων σου ώστε να σε γνωρίσει καλύτερα, βαθύτερα, το φιλότεχνο κοινό; Τα σχέδια σου από δω και πέρα.

Είναι στα άμεσα σχέδιά μου καθώς αποτελεί και όνειρο ζωής για μένα η ατομική έκθεση. Όνειρο, που μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί λούω μεγάλου φόρτου εργασίας, αλλά θα έλεγα ότι θα γίνει πραγματικότητα γιατί ήδη το έχω επεξεργαστεί και κατά κάποιο τρόπο το έχω κλειδώσει στο μυαλό μου. Τα σχέδια για το μέλλον είναι η συνέχεια της φιλοτέχνησης χώρων, όπως άλλωστε κάνω τόσα χρόνια και μόλις έρθει η στιγμή, θα αφοσιωθώ σε έργα, που θα αφορούν καθαρά εμένα αλλά και στην προετοιμασία μιας ατομικής έκθεσης, όπως ανάφερα παραπάνω.

* * *

5hΘα πρόσθετα κλέβοντας τον Διονύσιο Σολωμό: «Πολλοί είν’ οι δρόμοι πο ΄χει ο νους» και τον Πίνδαρο: «Δεν θα μας θρέψει όλους ίδια μελέτη», δίχως και να μου πέφτει λόγος, ούτε όντας ειδικός, ότι το «Με την καρδιά στην Θάλασσα» είναι και για τον Νικόλα έναυσμα για νέα ποικίλα ταξίδια στα πελάγη της ζωγραφικής, με την ευρύτερη έννοια και όχι με την στενή της εικονογράφησης ενός δίσκου. Πέρα και παραλλήλως με την διακόσμηση μεγάλων χώρων, με την μεγάλη ευαισθησία και την κοινωνική εμπειρία από αυτήν, έχει να δώσει πολλά στην «κλασσική» ζωγραφική, πάντα με το πρωτοποριακό ύφος, που τον διακρίνει, αλλά και το υπόβαθρο του σύγχρονου λαϊκού ζωγράφου. Ανέκαθεν μέγα θέμα στην Τέχνη ο συνδυασμός από το ταλέντο κάθε δημιουργού, του προσωπικού με το κοινωνικό, του βιοποριστικού και εφήμερου με το κέφι - μεράκι και το σχετικά διαχρονικό.


 

05 Δεκεμβρίου 2017


ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΡΔΑΣ «Γυμνή θεολογία»

4aΈγραφα στο τεύχος 25, Ιούνιος 2007, του περιοδικού «Μετρονόμος»: «Η ποίηση του Μαρδά είναι πολιτική, βαθειά επηρεασμένη από την εκποίηση ιδανικών, που υποστήκαμε. Διακατέχεται από σαρκασμό αλλά και από έναν πιο οδυνηρό αυτοσαρκασμό. Παίζει –άλλοτε με ωμό λυρισμό και άλλοτε με αγωνιστική ευαισθησία- το παιχνίδι της ζωής και του θανάτου, του συμβιβασμού και της πάλης». Τότε ο καλός συνάδελφος είχε παρουσιάσει την ποιητική του συλλογή «Αθήνα με Θολό Ποτάμι», Μετά από σχεδόν 10 χρόνια ο ολιγογράφος Κώστας Μαρδάς δημοσιοποιεί καινούριο ποιητικό έργο: «Γυμνή Θεολογία» (εκδόσεις: www.vakxikon.gr ). Πολύ μου άρεσε η δουλειά, όπως κι η πρώτη. Διόλου τυχαία παρέθεσα εισαγωγικά τα γραφόμενά μου το 2007. Δεν υπάρχει, πιστεύω,, πιο σημαντική ανταμοιβή για όλους εμάς τους «γραφιάδες» να φαίνεται στο έργο μας η πορεία προς την ολοκλήρωση, την τελείωση, η διαρκής επαφή με την πραγματικότητα, που καθένας την μεταλλάσσει σε ό,τι μπορεί και θέλει, ανάλογα με το ταλέντο του. Από το «Θολό Ποτάμι» ως την «Γυμνή Θεολογία» η ποίηση του Κώστα Μαρδά βαίνει διαρκώς ολοκληρούμενη και τελειοποιούμενη αισθητικά, νοηματικά και κοινωνικά. Κατά τεκμήριο μικρές φόρμες, που έχουν σημαντικά να πουν και να τέρψουν.

Ο Κώστας Μαρδάς γεννήθηκε το 1956, στο χωριό Θολό Ποτάμι της Χίου από γονείς μετανάστες στο Μόντρεαλ του Καναδά. Είναι πτυχιούχος του Παντείου Πανεπιστημίου, ασχολήθηκε με την δημοσιογραφία: Από το 1981 για μια εικοσαετία ως κοινοβουλευτικός συντάκτης στο «Έθνος». Παρουσιαστής στην Ε.Ρ.Τ. εβδομαδιαίας εκπομπής με βιογραφικές συνεντεύξεις βουλευτών (1994-1996). Συνεργάστηκε επίσης με το ΚΑΝΑΛΙ 5 (1996-1997), με το MEGA (1998-1999, με το ραδιόφωνο ΣΚΑΪ (2000-2001), με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση ΑΛΦΑ (2001-2005). Κατόπιν 4bσυνεργάζεται με το BLUE SKY και τις εφημερίδες «Καρφί», «Espresso» και «Σφήνα». Από το 2006 γράφει Βιβλιοκριτική για το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων. Τιμάται με το βραβείο Μπότση (2002). Στίχοι του μελοποιήθηκαν, με πιο χαρακτηριστικό τον δίσκο «Πατρίδα δανεισμένη», μουσική Χρήστου Νικολόπουλου, ερμηνεία Μανώλης Μητσιάς (2012). Είναι παντρεμένος με την γραφίστρια Καίτη Αυγουστάκη κι έχουν δυο κόρες.

Με την ευκαιρία της νέας ποιητικής συλλογής «Γυμνή Θεολογία» κάναμε με τον Κώστα Μαρδά κουβέντα. Λιτή, συνοπτική, τηλεγραφική, λακωνική, όπως τα ποιήματά του. Είναι σημαντικό να... πετάς μόνος σου και εκ των προτέρων τα... περιττά, να μένουν τα ουσιαστικά. Επιπροσθέτως και με την ευκαιρία της συνέντευξης ο ποιητής και δημοσιογράφος είχε την καλοσύνη για πρώτη φορά να δημοσιοποιήσει στην Ιστοσελίδα μας τρία καινούρια ποιήματα. Η συνομιλία μας:

- «Γυμνή Θεολογία» το νέο έργο σου, πώς και γιατί;

«Η απάντηση είναι στο τελευταίο ποίημα, με ένα κοριτσόπουλο, τη Θεολογία, που καβαλώντας γυμνή μια μοτοσυκλέτα ψάχνει στη γη και στους ουρανούς το δημιουργό η το μποζόνιο Higgs»…

 

- Γιατί «γυμνή» παρακαλώ; Φιλοσοφικός, μεταφυσικός ή σεξουαλικός ο εν λόγω επιθετικός προσδιορισμός;

«Η γύμνια είναι αθωότητα και πρόκληση συνάμα… Είναι έκθεση και ερεθισμός. Είναι δύναμη και αδυναμία».

 

4c- Συμβαίνει κάτι με σένα και την θεολογία; Και στο προηγούμενο έργο υπάρχει ενότητα με τίτλο «Ατομική Θεολογία».

«Ο βαθύς αναγνώστης, όπως εσύ, καταλαβαίνει τη ποιητική μου πίστη, την ποιητική μου απιστία και το ποιητικό μου αντάρτικο»!

 

- Μ’ αυτά, που γίνονται στον κόσμο, μπορεί ένας ποιητής να πιστεύει σε κάποιο θεό, πέρα από τον εαυτό του;

«Πιστεύω στο θεό της δικαιοσύνης και δεν πιστεύω στο θεό της εκδίκησης. Πιστεύω στον άνθρωπο που πασχίζει να γίνει θεός καλοσύνης, ουδεμία σχέση έχων με κεραυνούς, φωτιά και βασανιστήρια. Τέτοιο θεό- που μιμείται τον κακό άνθρωπο- τι να τον κάνω»;

 

- Η ποίηση είναι τελικά η απαντοχή ή η θεολογία; Μην πεις η ποίηση της θεολογίας ή το αντίστροφο, θα το πάρω ως λογοπαίγνιο.

«Η ποίηση είναι γοητευτικός μετασχηματισμός του αδύνατου σε δυνατό, με όλη την αίσθηση μιας συγκρατημένης απαισιοδοξίας».

 

- Είσαι αιρετικός θεολόγος στα ποιήματά σου. Άρα προς τί η θεολογία; Δεν είναι προτιμότερη και πιο λειτουργική η άρνησή της;

«Θεολογώ υποβάλλοντας τις επερωτήσεις μου»…

 

4d- Οι πλείστοι των δημοσιογράφων είναι άκρως συμβατικοί και στα λογοτεχνικά γραπτά τους, ή κάνω λάθος;

«Ο δημοσιογράφος - διανοούμενος υποσκελίστηκε από τον δημοσιογράφο - γυάλινο. Και αυτό έγινε με την ευθύνη του τηλεοπτικού ελληνικού λαού. Που χαρίζει μεγάλη τηλεθέαση σε όσους βρίζει στις παρέες του».

 

- Αρέσκεσαι στο σύντομο, άμεσο, δυνατό μήνυμα, στο τηλεγράφημα, στην όμορφη και μεστή ατάκα. Θέλεις ν’ αφήνεις άφωνο τον αναγνώστη ή τουλάχιστον αιφνιδιασμένο;

«Γράφω λίγα, για να πω πολλά».

 

Ποίηση και πολιτική παίζουν κλοτσοπατινάδα;

«Ποίηση είναι το υπέρτερο αλλά και η καταβύθιση. Πολιτική είναι μια ιερή υπόθεση με ανίερα μέσα. Εγώ, πάντως, θαυμάζω αυτούς που κάνουν τη βρώμικη δουλειά για το καλό μας».

 

- Διακατέχεσαι από σαρκασμό και οδυνηρό αυτοσαρκασμό. Πόσο αποτελεσματική είναι η... καβαφική πανοπλία να κρύβει τον πονεμένο άνθρωπο – ποιητή;

«Σαρκάζω, από ευαισθησία… Είναι σαν ένας καυτηριασμός. Το είχα από μικρός. Πριν διαβάσω τον πολυδιαφημισμένο Καβάφη».

 

- Δημοσιογραφία και ποίηση. Η πρώτη: Συνήθως επιπόλαιη αναφορά πράξεων της εξουσίας. Η δεύτερη: Πόνος ψυχής και πνεύματος, που η πρώτη προκαλεί. Συναντώνται πουθενά;

«Η δημοσιογραφία είναι η καταγραφή του γεγονότος της ημέρας. Ποίηση είναι η έκφραση του υπερλογικού της ημέρας, αλλά κυρίως της νύχτας του αιώνος».

 

4e- Αλήθεια γιατί γράφουμε ποιήματα, όταν ο όχλος όχι απλά τα αγνοεί >αλλά και ζει επιδεικτικά αντιποιητικά;

«Γράφουμε ποιήματα γιατί βλέπουμε, νοιώθουμε, στοχαζόμαστε αυτά. που οι άλλοι δεν βλέπουν, δεν αισθάνονται, δεν σκέπτονται. Ειλικρινά: Αυτούς τους τύπους τους ζηλεύω! Βέβαια, το ότι γράφουμε ποιήματα, δεν σημαίνει ότι είμαστε καλύτεροι άνθρωποι από αυτούς που δεν γράφουν».

 

- Η ποίηση δεν είναι αποθέωση της γλώσσας; Χρειάζεται τώρα, που όλο και περισσότερο γύρω μας γρυλίζουν;

«Μήπως τελικά έχουμε υπερτονίσει τη γλώσσα ως όργανο επικοινωνίας»;

 

-Να περιμένουμε κάτι καινούριο σου;

«Ετοιμάζω την τρίτη ποιητική συλλογή που μπορεί να έχει τίτλο “Διαμηνύματα”».

 

 

 

 

* * *

 


ΠΡΩΤΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Τρία νέα ποιήματα του Κώστα Μαρδά

 

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ

Χρόνε που μεσ΄στο χώμα σου
όλα τα  προστατεύεις:
Και όπλα και οστά.
Μνήμες και δακτυλίδια.
Απάντησε ειλικρινά,
έστω για μια φορά:
- Με την συμπόνοια φέρεσαι;
- Ή με τον κυνισμό σου;
- Ένθεος είσαι;
- Τζέντλεμαν;
- Ή μήπως παλιοπαίδι;

 

4f

 

ΑΝΑΣΧΕΣΗ

Στομώνουν τα μαχαίρια τους
εκείνη τη στιγμή.

Γιατί, φαίνεται, σέβονται
το υπέρδειλό μου σώμα.

 

4f

 

ΕΚΚΛΗΣΗ

Δεν έχω φίλους ν΄αγαπάω
Δεν έχω εχθρούς να πολεμώ.

Ας κάνει κάποιος τον εχθρό μου.
Ας παίξει κάποιος τον φιλικό.

 




 

30 Μαΐου 2017


ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΙΑΜΟΥΛΗΣ: Ορχήστρα εμπειριών

3aΧωρίς αμφιβολία είναι μόνος του ολόκληρη ορχήστρα. Όχι μόνο επειδή παίζει κι εγώ δεν ξέρω πόσα μουσικά όργανα, έγχορδα και πνευστά, όχι μόνο γιατί είναι μοναδικός σολίστας στο ούτι και εξαίρετος δάσκαλος της παράδοσης, αλλά και γιατί το πολύτροπο έργο του συνθέτει... ορχήστρα όμορφων συναισθημάτων, ιωνικών εμπειριών με δωρική, συνήθως, εκφορά. Δεκαετίες γνωρίζω τον Χρίστο Τσιαμούλη. Θυμάμαι με συγκίνηση το -πάντα μετρημένο όσο και μεστό- σχόλιο του Μάνου Χατζιδάκι για την παρέα των παιδιών, που με μεράκι ασχολείται με την παράδοση, το εκθειαστικό του σχόλιο για το τραγούδι «Κόκκινα χείλη φίλησα». «Δυνάμεις του Αιγαίου», το όνομα της παρέας, που με 3+1 δίσκους άφησε αποτύπωμα ωραίο στον μελωδικό πολιτισμό. Μετά καθένας ακολούθησε τον δρόμο του και όλοι διαπρέπουν στην λαϊκή μουσική σκηνή.

Με τον Χρίστο κάναμε καναδυό σημαδιακές εκπομπές στο ραδιόφωνο της Ε.Ρ.Τ., στο «Μουσικό Σεργιάνι». Μοναδική εμπειρία η συνύπαρξή του με τον αείμνηστο κανονίστα Χαλίλ Καραντουμάν. Αναζητείστε το σχετικό αφιέρωμα στο αρχείο της Ιστοσελίδας μας («Τέχναις απεργάζεται», 30 Οκτωβρίου 2012). Παρακολουθώ την δουλειά του Τσιαμούλη γιατί πάντα έχει και δίνει απλόχερα κάτι διαφορετικό, μεστό μελωδικά, που γεφυρώνει την μουσική μας παράδοση με τις σύγχρονες αναζητήσεις, την κάνει καμβά για νέο, πρωτότυπο έργο, που έχει να πει κάτι ενδιαφέρον για τους τωρινούς, κάθε φορά, καημούς μας. Κατά καιρούς βρισκόμαστε σε συναυλίες κι άλλες φάσεις μερακλίδικες. Αφορμή για την συνομιλία δυο τελευταίοι δίσκοι του. Κατά σειρά έκδοσης: «Σαν παιδικό παιχνίδι», τραγουδά με την Σοφία Παπάζογλου και «Άγριος καιρός», μαζί με την Κατερίνα Παπαδοπούλου και τους POLIS ensemble.

 

3b

Ο Χρίστος Τσιαμούλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1961. Σπούδασε κιθάρα στο Εθνικό Ωδείο με την Λίζα Ζώη. Κατόπιν πήρε δίπλωμα Βυζαντινής Μουσικής από το ωδείο «Ν. Σκαλκώτα» με δάσκαλο τον Λυκούργο Αγγελόπουλο. Το 1980 γνωρίζεται με τον Σίμωνα Καρά και στρέφεται στην μελέτη της ελληνικής μουσικής παράδοσης. Παίζει ούτι, πολίτικο και στεριανό λαούτο, ταμπουρά και ταμπουρά με δοξάρι, νέι, μαντολίνο, πολίτικη λύρα και καππαδοκικό κεμανέ, καβάλ, φλογέρα. Το 1985 δημιουργεί το συγκρότημα «Δυνάμεις του Αιγαίου», κυκλοφορούν 4 δίσκους, κάνουν συναυλίες στην Ελλάδα, στην Αμερική, στην Αυστραλία, ως το 1991, που διαλύεται. Από το 1991 συνθέτει, παίζει, τραγουδά, διδάσκει, γράφει βιβλία, συνεργάζεται σχεδόν με όλους τους τραγουδιστές και συνθέτες, γυρίζει δίνοντας συναυλίες όλο τον κόσμο, μέχρι το Βιετνάμ και την Κίνα.

Από το 2003 και για μια δεκαετία διδάσκει στο Ωδείο Αθηνών, το 2005-2006 στο τμήμα Μουσικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, σε άλλα ωδεία, σε δήμους. Εξαιρετικά είναι τα βιβλία του: «Ρωμιοί συνθέτες της Πόλης» (Δόμος) και «Οι μουσικές κλίμακες στο ούτι» (Μελωδικό Καράβι). Τί να γράψεις για την δισκογραφία του, από πέντε πυκνές τυπωμένες σελίδες βιογραφικού; Μικρό απάνθισμα με κριτήριο τις προτιμήσεις μου: «Ανατολικό παράθυρο», «Όλες οι μέρες, που έλειπα», «Μονάχα για να ταξιδεύω», «Στα μέρη, που πονάει η νοσταλγία» (με τον αξέχαστο Καραντουμάν), «Ανέσπερα», «Αφύλακτη σκοπιά», «Μουσικές της Ιωνικής γης», «Πολίτικη ζυγιά», «Metamorphosis», τέλος δεν έχει η προσφορά του Χρίστου. Ώρα να «πάμε» στην συνομιλία, με την παρατήρηση ότι χαίρεσαι να συζητάς μαζί του για μουσική και άλλα πνευματικά θέματα:


3c- Ας ξεκινήσουμε με τις δυο τελευταίες δισκογραφικές σου δουλειές...

«Κάθε δίσκος, κάθε έργο προκύπτει από την καλλιτεχνική επικοινωνία της ψυχής με τους φίλους ακροατές. Όσο κοινότοπο κι αν ακούγεται, είναι η δική μου ουσία: Γιατί βγάζω τραγούδια; Δεν είναι μόνο το επαγγελματικό ζήτημα. Είναι, βέβαια, η δουλειά μου η μουσική, αλλά τραγούδια γράφω για την ψυχή μου. Θέλω να το επισημάνω πριν μιλήσουμε για συγκεκριμένους δίσκους. Κάποιες δυσάρεστες ή και ευχάριστες στιγμές νοιώθω εγώ ο ίδιος την ανάγκη να γράψω, να εκφραστώ, να εμβαθύνω, να κάνω κάτι, που θεωρώ ότι δεν το έχω ξανακάνει. Αυτό με διεγείρει, με εμπνέει. Στον δίσκο «Άγριος καιρός» έγραψα μουσική πάνω σε ποιήματα φίλων, Ελένη Περινού, Πρόδρομος Κοσμίδης, Λιζέτα Καλημέρη, Σοφία Θωμοπούλου Αντώνης Τζέρμιας, Βαγγέλης Γεωργατσούλης. Τα διαλέγω ώστε να με εκφράζουν, να λένε σε μεγάλο βαθμό και για τις δικές μου εμπειρίες».

 

- Ίδια «συνταγή» και για την προηγούμενη δουλειά σου, το «Σαν παιδικό παιχνίδι»;

«Οι λύπες μου και οι χαρές της τελευταίας επταετίας εκφράστηκαν από την δουλειά των φίλων, να προσθέσω τον Κώστα Καρτελιά και τον αείμνηστο Ηλία Κατσούλη. Παίχτηκαν από εξαιρετικούς σολίστες, τα ομόρφυναν με την δεξιοτεχνία τους, είναι η παρέα, που κάνει τα ωραία»...

 

- Τελικά είναι... σαν παιχνίδι η ζωή στον... άγριο καιρό μας;

«Έτσι όπως την καταντήσαμε σήμερα δεν είναι καθόλου παιχνίδι, ιδιαίτερα παιδικό. Το τραγούδι ίσως είναι. Για αυτό, πιστεύω, εκφράζει τόσο αυθεντικά τα βάσανα των ανθρώπων. Μην ξεχνάς ότι στην Μικρασία αποκαλούσαν «παιχνίδια» τα μουσικά όργανα και παιχνιδιάτορες τους μουσικούς. Πάντως για μένα η ζωή είναι παιχνίδι, που περιέχει τα πάντα, από το πιο παράλογο και φανταστικό μέχρι κάθε πόνο και χαρά, κάθε δυστυχία κι ευτυχία. Όλα μαζί αυτά πλέκουν ένα κέντημα, που αν δεν το κατανοούμε, είναι γιατί δεν έχουμε καλή «πρόσβαση» στην θέα του τελικού σχεδίου του κεντήματος – για να το πω με μια παρομοίωση».

 

3d- Αξίζει σήμερα να γίνονται μελωδικά χειροτεχνήματα, δεν είναι σπατάλη ψυχής;

Από πλευράς καλλιτεχνικής, μουσικής, αξίζει και με το παραπάνω. Πάντοτε τα καλά, τα όμορφα γίνονται σε δύσκολους καιρούς, υπό μεγάλη πίεση. Τί θα πει σπατάλη ή και ξόδεμα; Αν δε την... ξοδέψεις απλόχερα, εμπνευσμένα στο έργο σου, πού αλλού θα την... σπαταλήσεις. Από πλευράς οικονομικής μπορεί να μπαίνεις μέσα, αλλά ποτέ δεν κάνεις πίσω».

 

- Πώς λύνεις το οικονομικό πρόβλημα στην έκφραση, στην έκδοση του έργου;

«Το δικό μου τρένο έχει, όπως ξέρεις, ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια και πηγαίνει σε πολλούς σταθμούς και το κυριότερο δεν έχει σταματήσει να πηγαίνει, ν’ αναζητά πάντα καινούρια “μέρη”, προσπαθεί να μη γνωρίζει ρουτίνα».

 

- Εσείς, που ξεκινήσατε παλιότερα έχετε κάνει την «μπάζα». Δεν είστε πλούσιοι, αλλά πιο εξασφαλισμένοι σε σχέση με πρωτόβγαλτους, που συνήθως φυτοζωούν.

«Το θέμα είναι, κατά την γνώμη μου, ότι ζήσαμε και ζούμε, έχουμε εμπειρίες, που θέλουμε και μπορούμε ακόμα να τις εκφράζουμε. Από μια μεριά μπορείς να πεις ότι είμαστε πιο εξασφαλισμένοι από νεώτερους συναδέλφους. Δουλέψαμε όλα αυτά τα χρόνια, έχουμε περισσότερες δυνατότητες, και οικονομικές. Αν και σήμερα υπάρχουν άτομα, που δεν δυσκολεύονται; Από την άλλη είναι το έργο, η ανάγκη της έκφρασης. Εδώ είναι το θέμα ποιος τα καταφέρνει καλύτερα»....

 

3e- Εσύ τα καταφέρνεις καλλιτεχνικά καλά μέχρι τώρα....

«....Οι δυο δίσκοι γράφτηκαν σχεδόν μαζί. Περνούσα εκείνο το διάστημα δύσκολες καταστάσεις, ένα μεγάλο πρόβλημα. Έγραφα μουσική, τραγούδια, ήταν η διέξοδός μου, η δύναμη να σταθώ καλά και να ξεπεράσω το ζόρι εκείνο της ζωής. Βγήκαν τραγούδια, που με γέμισαν, που με στήριξαν και όταν ξεπεράστηκε το πρόβλημα, πρώτα κυκλοφόρησε ο δίσκος με την Σοφία και πρόσφατα ο άλλος με την Κατερίνα. Νομίζω ότι το βίωμα είναι πάντα καθοριστικό για την μουσική, για την τέχνη».

 

- Χρόνια ψάχνεις και ψάχνεσαι, δένεις παραδοσιακά μοτίβα με τις σύγχρονες ανησυχίες σου. Προσωπικά, μου αρέσει πολύ ο τρόπος, που το κάνεις. Πειραματισμοί όμορφοι, δίνουν νέο έργο, αξιόλογο.

«Μια ζωή θυμάμαι να ρωτάνε αν τα τραγούδια, που παίζω είναι παραδοσιακά ή δικά μου. Χαρά μου είναι να γράφω πάνω σε παραδοσιακά μοτίβα, σε τελική ανάλυση Ελληνικά. Αλλά κατά την ταπεινή μου γνώμη δεν υπάρχει πραγματικός διαχωρισμός μεταξύ παραδοσιακής και έντεχνης μουσικής. Τα παλιά τραγούδια ήταν στην εποχή τους «έντεχνα», απλώς δεν γνωρίζουμε το όνομα του αρχικού δημιουργού και για αυτό τα λέμε παραδοσιακά, δημοτικά. Όσο για τους πειραματισμούς, αισθάνομαι ότι μπορώ να παίζω με οποιοδήποτε, όχι για να αρέσω περισσότερο στο κοινό αλλά γιατί το παιχνίδι της μουσική και της επικοινωνίας το επιβάλλει. Έτσι ανακαλύπτω και το καινούριο, που έχει ρίζες στο παλιό και ανθεί γιατί ποτίζεται με σύγχρονους κάθε φορά καημούς».

 

- Τί λες για την σημερινή μουσική κατάσταση. Βγαίνει συχνά αξιόμαχο έργο; Μένει στα αζήτητα ως προς το κοινό;

«Πάντα στην Ελλάδα θα έχουμε καλούς συνθέτες, στιχουργούς, ερμηνευτές, αλλά δεν έχουμε σήμερα πολλές και βιώσιμες ευκαιρίες με τις δισκογραφικές εταιρείες και τους χώρους προβολής – εκτέλεσης των έργων. Κατά την γνώμη μου δεν έχει αξία, καλά αποτελέσματα η ανεξέλεγκτη μίμηση της Δυτικής κουλτούρας. Οι φωτοτυπίες, ως γνωστόν, ξεθωριάζουν γρήγορα. Καλός δρόμος είναι να πάρουμε τα δημιουργικά στοιχεία αυτής της μουσικής, να τα δέσουμε αρμονικά και πρωτότυπα με την δική μας, την Ανατολική, παράδοση. Έτσι προκύπτει καλό, διαχρονικό έργο».

 

3f- Υπάρχει σήμερα έργο, ανάλογο με τις ανάγκες και την... μαζικότητα του καιρού;

«Αυτός ο τόπος βγάζει ανέκαθεν πολιτισμό. Δεν το λέω με εθνικιστική μονομανία, είναι γεγονός ιστορικό, διαχρονικό, η παράδοση είναι στο DNA μας. Σήμερα με όλες τις δυσκολίες βγαίνουν όμορφα τραγούδια. Παλαιότερα, όταν ξεκινούσαμε εμείς, πόσοι, για παράδειγμα, έπαιζαν ούτι; Τρεις, τέσσερις, άντε πέντε! Τα τελευταία χρόνια δεκάδες παιδιά μαθαίνουν, διαρκώς βγαίνουν εξαιρετικοί νέοι παιχνιδιάτορες. Μένει και επεκτείνεται, ντύνεται πάντα με τις σύγχρονες ανάγκες, δίνει πλούσιο και πρωτότυπο έργο, αυτό, που ο τόπος μας ανέκαθεν εκφράζει, εκπέμπει. Όλη αυτή η παράδοση της Ανατολής».

 

- Γίνεται διαρκώς καινούριου πολιτισμού... Το έχουμε μεγάλη ανάγκη τώρα...

«Όπως κάθε εποχή οι νέοι παίρνουν αυτήν την παράδοση, την κάνουν καμβά για να εκφράζονται καλλιτεχνικά, για τα δικά τους έργα. Πόσες φορές μπορείς ν’ ακούσεις μια συγκεκριμένη εκτέλεση ενός παραδοσιακού τραγουδιού; Δεν είναι ωραίο και προπαντός αναγκαίο να προβάλλονται με σεβασμό στην πολύτιμη παραδοσιακή μας προίκα σύγχρονες κάθε φορά ανάγκες της κοινωνίας; Εδραιώνεται έτσι, απογειώνεται και η παράδοση και το καινούριο έργο».

 

- Αλήθεια, έχεις μπει σε πειρασμό να «γυρίσεις» στο πιασάρικο, στο εμπορικό, στο πιο τηλεοπτικό, αυτό, που λέμε εφήμερο σουξεδάκι;

«Όχι, δεν έχω μπει! Γιατί ξέρω ότι εκτός από το πιασάρικο τραγουδάκι, χρειάζεται να σε υποστηρίξουν και αυτοί, που τα προωθούν, με τους οποίους δεν διατηρώ σχέσεις ιδιαίτερες».

 

3g- Άλλο θέμα: Έχει ανάγκη σήμερα ο κόσμος μέσα στην κρίση πιο «κοινωνικά» άσματα; Είναι σήμερα το τραγούδι μονοδιάστατα αγαπησιάρικο;

«Η αλήθεια είναι ότι το ερωτικό θέμα μας ενδιαφέρει και μας πονά όλους και για αυτό τον λόγο είναι τόσο πολλά τα ερωτικά τραγούδια. Μας έχει λείψει σήμερα αυτό, που λέμε συμβατικά κοινωνικό τραγούδι, κυρίως αυτό, που περιγράφει εικόνες και καταστάσεις της ζωής μας, που καίνε, για παράδειγμα οι πρόσφυγες, η ανέχεια του κόσμου και η φτώχεια. Τελικά, μάλλον σήμερα μιλάμε πιο πολύ για τον εαυτό μας και τα προσωπικά μας συναισθήματα και δεν ενδιαφερόμαστε για τους άλλους».

 

- Αυτοχρηματοδοτούμε τις δουλειές μας, δίσκους και βιβλία, τα πληρώνουμε, τα εκδίδουμε χάριν δόξας;

«Κυκλοφορούμε τις δουλειές μας χάριν επικοινωνίας και προσωπικής έκφρασης, γιατί αλλιώς θα πεθάνουμε! Πώς να το πω; Όταν αγαπάμε κάτι ή κάποιον είμαστε μαζί του και στις εύκολες και στις δύσκολες στιγμές, κυρίως στις δεύτερες. Άλλωστε στην Ελλάδα λόγω φτώχειας πάντα ζούσαμε παρέα με τις δυσκολίες, για αυτό και δεν τα παρατάμε εύκολα. Στις δύσκολες μέρες, νομίζω, ότι τα τραγούδια τα συντηρούν πιο πολύ οι ερασιτέχνες. Έχετε δει πόσες μικρές ορχήστρες υπάρχουν και παίζουν στην Αθήνα, ακόμα και από παιδιά γυμνασίων»;

 

3h- Να το πω λαϊκά: Βγαίνει σήμερα μεροκάματο από την μουσική;

«Παίζουμε σε διάφορους χώρους, συνεργαζόμαστε με άλλους συναδέλφους, κάνουμε μαθήματα, είναι η έκφρασή μας, μας γεμίζει την ζωή, καθένας προσφέρει την ψυχή του, την εμπειρία του, να βγαίνουν καινούρια έργα, νέοι παιχνιδιάτορες. Έτσι δεν γινότανε πάντα. Προσπαθούμε να επιβιώνουμε με την μουσική, να την υπηρετούμε, το έχουμε ανάγκη. Παίζουμε με αγάπη με εξαιρετικούς μουσικούς. Στους δίσκους, που συζητάμε συνεργαστήκαμε με: Κυριάκο Γκουβέντα, Σπύρο Γκούμα, Βαγγέλη Καρίπη, Χάρη Λαμπράκη, Σωκράτη Σινόπουλο Στέφανο Δορμπαράκη, Βασίλη Κετεντζόγλου, Μανώλη Μπουνταλάκη, Ηλία Υφαντίδη, Θοδωρή Κουέλη, Ντίνος Χατζηιορδάνου... Ξέχασα κανένα; Είδες πόσα ταλέντα; Για αυτό λέω, ότι στον τόπο μας, στην Ανατολή είναι αστείρευτη η πηγή της μουσικής. Ακόμα ο κόσμος, το κοινό, αναζητάει το καλό και το όμορφο, όταν το βρίσκει, το αγκαλιάζει».

 

- Τί θα συμβούλευες σήμερα έναν νέο συνθέτη, να τολμήσει και να ξεκινήσει ή να κάτσει στο σπίτι του;

«Θα του έλεγα, βεβαίως, να ξεκινήσει, αλλά όχι μόνος. Η μουσική είναι πιο πολύ ομαδική υπόθεση, τουλάχιστον αυτή, που παίζουμε εμείς. Ας φτιάξει μια ορχήστρα και όλοι μαζί, η παρέα, ας το παλέψουν καθημερινά με μεράκι. Δεν περιμένουμε πια πολλά από την δισκογραφία, από το cd, ας το παλέψουμε όλοι μαζί με τις συναυλίες, ας επικοινωνήσουμε με τον κόσμο. Από κει και πέρα καθένας προχωρά ανάλογα με το ταλέντο και το μεράκι της ψυχούλας του».

 

- Να κλείσουμε την συνομιλία με τα σχέδιά σου.

«Ξέρεις βέβαια την ρήση: Όταν οι άνθρωποι κάνουν σχέδια ο θεός γελάει! Για αυτό όταν μιλάω για σχέδια, είμαι λίγο μαζεμένος! Στα σκαριά είναι ένας δίσκος με τον Λάκη Χαλκιά και την Καίτη Κουλιά. Είναι έτοιμος, θα είναι το επόμενο βήμα μου. Ο Χαλκιάς είναι μεγάλος τραγουδιστής. Θλω να διατηρήσω το δημοτικό χρώμα της φωνής του. Πιστεύω ότι βγήκανε πολύ όμορφα τραγούδια. Έχω κι άλλα στο μυαλό, τραγούδια, συναυλίες κι έχει ο θεός»...

 

3i


 

08 Απριλίου 2017


Μιχάλης Πόρναλης «ΖΟΥΜΕ ΕΝΤΟΝΑ ΚΑΘΕ ΜΑΣ ΣΤΙΓΜΗ»


2bΠολυσχιδής προσωπικότητα. Ωραίος τύπος, που κάνει πάνω απ’ όλα το κέφι του. Πρωτίστως, όμως, φιλαράκι από τα παλιά. Όταν πάω στην γενέτειρα, στον Βόλο, θα τον πάρω τηλέφωνο: Παίζετε σήμερα πουθενά, ν’ ακούσουμε κάνα καλό; Αναλόγως απάντησης κανονίζω το πολιτιστικό μου πρόγραμμα. Ο
Μιχάλης Πόρναλης ζει, εργάζεται στον Βόλο. Απόφοιτος της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών με μεταπτυχιακές σπουδές στην Σουηδία. Εκεί παρακολούθησε και μαθήματα φωτογραφίας. Στα πρώτα φωτογραφικά βήματα ασχολείται με την λεγόμενη εικαστική φωτογραφία, πραγματοποιεί αμέτρητες εκθέσεις. «Οι φωτογραφίες του Μιχάλη Πόρναλη αποτυπώνουν μέσα τους εκείνο το διαφορετικό και άπιαστο για μας γεγονός στο χώρο και στο χρόνο»- γράφει ο Νίκος Μάργαρης. Πλην της φωτογραφίας άλλη μεγάλη του αγάπη είναι η μουσική. Τραγουδιστής και κιθαρίστας στην rock μπάντα Red Wine Band. Είναι κάτι μικροί μα ζεστοί χώροι στον Βόλο, που κάνουμε εκδηλώσεις με αφορμή τα βιβλία μου. Σχεδόν σε όλες ο φίλος μου Μιχάλης φωνάζει παρών με τον αγαπημένο του τρόπο, παίζοντας στην κιθάρα κάποια εμβληματικά τραγούδια. Από καιρό ήθελα να τον παρουσιάσω. Καθυστέρησα γιατί ήθελα να εγκαινιάσει την νέα στήλη της αιρετικής ιστοσελίδας. Ήρθε πλέον το πλήρωμα του χρόνου για σύντομη συνομιλία:

 

2a 2c 2e


2d- Τελικά είσαι φωτογράφος, οδοντίατρος, μουσικός, συγγραφέας, εκδότης βιβλίων, ψαροτουφεκάς, τί άλλο;

«Οδοντίατρος, όχι πια, μετά από 6 χρόνια σπουδών και 37 χρόνια εργασίας έχω διακόψει και προσπαθώ να επιβιώσω με μία σύνταξη απαράδεκτα μικρή σε σχέση με τις εισφορές, που έχουμε πληρώσει. Συγγραφέας, όχι βέβαια, απλά ήμουν καλός στην έκθεση ιδεών στο σχολείο, οπότε συμπληρώνω ή επιμελούμαι κείμενα των βιβλίων μου και μερικές φορές γράφω ταξιδιωτικά άρθρα για διάφορα έντυπα. Ως εκδότης, εκδίδω αποκλειστικά μόνο τα δικά μου φωτογραφικά λευκώματα υπό την... μαρκίζα “Pornalis editions”. Το ψαροτουφεκάς συνδέεται με την παθολογική αγάπη μου για την θάλασσα, περνάω ατελείωτες ώρες μέσα στο νερό ακόμα και τον χειμώνα. Μουσικός είμαι αυτοδίδακτος και πραγματικά λυπάμαι για αυτό, έπρεπε να είχα αφιερώσει περισσότερο χρόνο στην μουσική μου παιδεία. Η μουσική έχει προσφέρει πολύ δυνατές συγκινήσεις στη ζωή μου».

- Αν προτιμούσες μόνο ένα από όλα, ποιο θα ήταν και γιατί;

«Η φωτογραφία είναι το φωτεινό μονοπάτι της ζωής μου και η φωτογραφική μηχανή αποτελεί προέκταση του εαυτού μου. Το αρχείο μου, περιέχει μοναδικές εικόνες οι οποίες πρέπει κάποτε να δουν όλες το φως της δημοσιότητας. Τι να πρωτοθυμηθώ; Τις περισσότερες από τριάντα ατομικές εκθέσεις, τις ομαδικές σε πολλά μέρη του πλανήτη, τα άπειρα έντυπα που φιλοξένησαν δουλειές μου, τα δεκάδες εξώφυλλα σε διάφορα περιοδικά, τα φωτογραφικά λευκώματα, την ενασχόληση με το καλλιτεχνικό γυμνό, τις φωτογραφικές αποστολές σε όλη την Ελλάδα αλλά και σε Ευρώπη και Κίνα; Αλλά το πιο σημαντικό και ιδιαίτερο είναι η συνεργασία μου με το National Geographic, όπου είχα και εξώφυλλο σε μία από τις εκδόσεις του».

 

2f 2g 2h

 

- Να μιλήσουμε για τα ωραία φωτογραφικά λευκώματα, ιδιαίτερα για τα ημερολόγια. Είναι μια παράδοση, θα έλεγα...

«Ναι. Άρχισα να εκδίδω φωτογραφικά λευκώματα το 1995 με πρώτο το “Πήλιο – Βόλος. Φωτο διαδρομή” το μοναδικό με κείμενα δικά μου. Κυκλοφορεί έως σήμερα έχοντας κάνει αρκετές επανεκδόσεις. Το 1999 βγαίνει το εμβληματικό “Πήλιο φίλεμα Θεού” με κείμενα του Άρη Βολιώτη, εξαντλήθηκε σε μερικούς μήνες. Το 2000 συνεχίζω: “Πήλιον Όρος” με κείμενα του Κώστα Λιάπη, εκδίδεται από την Εταιρεία Ανάπτυξης Πηλίου. Το 2001 με κείμενα της Βέρας Βασαρδάνη και τίτλο το “Πήλιο του φωτός και των 2iχρωμάτων” αποτέλεσε το κλειδί για νέες συνεργασίες και διεθνή καταξίωση. Έκανε δύο εκδόσεις, κυκλοφόρησε σε όλο τον πλανήτη με την συνδρομή του Ιδρύματος Ωνάση. Είναι πλέον εξαντλημένο. Το 2003 κυκλοφορεί από τις Νορβηγικές εκδόσεις DAMM & SON με κείμενα του Tove Fasting λεύκωμα με τίτλο HELLAS στην Νορβηγική γλώσσα και αναφορές στα Ελληνικά ήθη και έθιμα. Το 2004, ένα μήνα πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες εκδίδω το “Βόλος, η πόλη των Αργοναυτών” με κείμενα της Σοφίας Νικολάου. Το 2011... φέρνει ένα ιδιαίτερο λεύκωμα με αεροφωτογραφίες της Μαγνησίας: “Από ψηλά, Πήλιο – Βόλος –Σκιάθος – Σκόπελος – Αλόννησος”. H εργασία αυτή πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με δύο φωτογράφους τον Αριστείδη Κοντογεώργη και τον Νίκο Σαράφη, κείμενα Άρη Βολιώτη. Το 2015 σειρά έχουν “Πηλιορείτικες γεύσεις – Τσιπουράδικα του Βόλου” με κείμενα του μόνιμου συνεργάτη Άρη Βολιώτη. Eκτός από βιβλία, εκδίδω από το 1988 καρτ ποστάλ. Σήμερα έχω περίπου 150 θέματα και ημερολόγια. Τα ημερολόγια εκδίδονται αδιαλείπτως από το 1999, πάντα με καινούριες φωτογραφίες μου από τον Βόλο, το Πήλιο και τις Σποράδες. Δηλαδή 19 ημερολόγια επί 16 μας κάνουν 304 διαφορετικές ποιοτικές φωτογραφίες ! Να... τις χιλιάσω»!

2j- Πώς προέκυψαν οι «Πηλιορείτικες γεύσεις»;

«Προϋπήρχε το εξαντλημένο “Φίλεμα Θεού”, του οποίου αποτελεί κατά κάποιον τρόπο την βελτιωμένη συνέχεια. Τρίγλωσση έκδοση πια και με αναφορές και στα τσιπουράδικα του Βόλου».

- Η μουσική; Ερασιτέχνης, εραστής της τέχνης; Από το ιστορικό ταβερνάκι «Σκάλα του Μιλάνου», στην Ροκ; Μεγάλη και αντιφατική η διαδρομή;

«Ναι, έχω βιώσει διάφορα μουσικά μονοπάτια, από τη ρεμπέτικη παρέα της Σουηδίας με τον Σπύρο Τσιανάκα και τον Tony Klein ως την δημιουργία και την απίστευτη επιτυχία του δίσκου “Στο Βόλο και στη Λάρισα” με τον παλιό μπουζουξή Αχιλλέα Ματζίρη και το συγκρότημα “Ανφάν γκατέ ρεμπέτες”. Παίξαμε κάποιες όμορφες βραδιές με τον Κάρολο και τον Νίκο Μιλάνο στο ταβερνάκι, στην “Σκάλα”. Από τις ερωτικές βραδιές στη “Μέθεξη” και στο “Στενάκι” με Παρθένη, Αβαράκη και Σημαντήρα, ως τις μαγικές νύχτες στο “Καφέ 2kΣαντάν” με Τόλο και Ποδάρα. Από το 2004 συμμετέχω στους “Red Wine Band”, μουσικό σχήμα με έφεση σε διάφορα είδη, rock, rock and roll, blues, reggae, latin αλλά και μπαλάντες και το λεγόμενο έντεχνο ελληνικό. Έχω την ευτυχία να συνεργάζομαι με άριστους μουσικούς, ο Γιάννης Καλαντζής, ο Μιλτιάδης Μίλτος και ο Στάθης Μπάιμπας στις κιθάρες, ο Αλέξης Βαγενάς στο σαξόφωνο, ο Σωτήρης Ράπτης στα τύμπανα, ο Λάζαρος Λιακόπουλος στο μπάσο και στο τραγούδι. Τελευταία αφήνω την Nina Van Slogteren αυτήν την απίστευτη, παγκόσμιας κλάσης φωνή. Εκτός από διασκευές παίζουμε και τραγουδάμε αρκετά δικά μας κομμάτια».

- Όλα αυτά έχουν αντίκρισμα στον κλειστό ορίζοντα της επαρχίας, όπου η πλειοψηφία θεοποιεί κάθε καταναλωτική ανοησία, που... πουλάει στο Μεγάλο Αθηναϊκό Χωριό;

«Πάντα σημειώνω ότι η καλύτερη επιλογή της ζωής μου ήταν, που άφησα το «Μεγάλο Χωριό” και εγκαταστάθηκα στον Βόλο, την πόλη με τον ανοιχτό ορίζοντα και ένα φωτεινό Πήλιο να σου φτιάχνει την διάθεση. Χρωστάω πολλά στον Βόλο και στο Πήλιο. Προτρέπω όσους ψάχνουν μία ανθρώπινη πόλη να ζήσουν, ας επιλέξουν τον Βόλο».

2l

 

- Με την λεγόμενη κρίση, με το πείραμα –λέω εγώ- που κάνουν τα ξένα αφεντικά στην Γκραικυλία, τί γίνεται; Η τέχνη, το βιβλίο, είναι πρώτα θύματα;

«Θα σου απαντήσω με μία κουβέντα που είπε ο Γιάννης Τζίμας των βιβλιοπωλείων “Παπασωτηρίου” λίγο πριν το κλείσιμο τους: Μιχάλη, έλα να μου υπογράψεις τα βιβλία σου, να τα δείχνω στα παιδιά μου, να μαθαίνουν ότι υπήρχαν κάποτε βιβλία».

Εμείς συνεχίζουμε κόντρα στον καιρό. Κόντρα στην μαζική ηλιθιότητα; Είμαστε και λίγο μαζοχιστές;

«Εμείς δεν κωλώνουμε πουθενά. Όσο υπάρχει ήλιος, θάλασσα και αέρας θα παίζουμε τις μουσικές μας, θα τραγουδάμε, θα βγάζουμε βιβλία, θα κολυμπάμε στις θάλασσες, θα περπατάμε στα βουνά, θα πίνουμε παρέα, τσίπουρα και κρασιά, θα ερωτευόμαστε και θα ζούμε έντονα την κάθε μας στιγμή».

- Τα μελλοντικά σχέδιά σου;

«Ετοιμάζω ήδη το ημερολόγιο του 2018 αλλά και ένα από τα πιο δύσκολα και ιδιαίτερα βιβλία που έχω βγάλει. Θα κυκλοφορήσει μέσα στο Γενάρη με τίτλο “Στα χνάρια του Κένταυρου – 24 επιλεγμένες ταβέρνες Βόλου και Πηλίου”, με κείμενα πάντα του συνεργάτη μου Άρη Βολιώτη. Έτσι, για το κέφι μας, γιατί τα τσίπουρα και τα κρασιά, εκτός από καλή παρέα και ανάλογη μουσική πρέπει να συνοδεύονται με εκλεκτά εδέσματα».


 

23 Δεκεμβρίου 2016


Μανώλης Βελιτσιάνος «ΣΙΩΠΗΛΟ ΦΕΓΓΑΡΙ»

1aΝύχτα, μετά τα μεσάνυχτα, γίνονται οι σημαντικότερες γνωριμίες. Ίσως γιατί «την νύχτα, μολονότι είναι σκοτεινά, φαίνονται όλα πολύ καθαρά», όπως μας έλεγε ένας γεράκος, θαμώνας της πάλαι ποτέ Τρούμπας, αρχές της δεκαετίας του 1970, όταν γυμνασιόπαιδες πηγαίναμε κοπαδηδόν εκεί, να το... παίξουμε άντρες! Μεταμεσονύκτια στο μουσικό «Χαμάμ» Πετραλώνων γνώρισα τον Μανώλη Βελιτσιάνο. Πώς να τον ονομάσω: Ποιητή, συνθέτη ή τραγουδιστή; Θα το ξεκαθαρίσει ο ίδιος. Μου έκαναν εντύπωση τα ποιήματά του, αν και αφορμή της συνέντευξης είναι ο νέος δίσκος με τίτλο «Σιωπηλό φεγγάρι». Λαϊκά τραγούδια, υπογράφει μουσική και στίχους. Τραγουδούν: Γιώργος Μαργαρίτης, Δημήτρης Κοντογιάννης, Θέμης Αδαμαντίδης, Ντένια Κουρούση, Σοφία Τσέρου, Θοδωρής Μέρμηγκας, Δημήτρης Ρέππας. Ο Μανώλης Βελιτσιάνος γεννήθηκε στο χωριό Ρητίνη της Κατερίνης. Έρχεται 13 χρονών στην Αθήνα, σπουδάζει σε τεχνική σχολή, εργάζεται ως ναυτικός. Το 1994 εκδίδει το πρώτο του βιβλίο, το 1996 μπαίνει στην δισκογραφία με επανεκτελέσεις γνωστών τραγουδιών. Έχει εκδώσει επτά δίσκους, εκ των οποίων υπογράφει τους τρεις. Τα ποιήματα κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Γαβριηλίδης»:

1b

       «Πληγές αιώνων» (2009 & 2011)
       «Μετουσιωμένοι» (2011)
       «Νεφελώματα και φως» (2013)
       «Αποχρωματισμοί» (2014)

 

Τελικά γράφουν οι ποιητές και μουσική; Ήξερα ότι συνθέτες γράφουν και στιχάκια. Εσένα πώς σου βγαίνει αυτό;

«Προϋπήρξε η μουσική, ήρθαν τα στιχάκια και κατόπιν ωριμάνσεως μπήκε γλυκά γλυκά η ποίηση και παγιδεύτηκα πάνω της. Δεν έκανα κάτι ιδιαίτερο για να μου βγει όλο αυτό το κομμάτι της ποίησης. Οι βαθύτερές μου ανησυχίες για το κοινωνικό γίγνεσθαι κι αν θέλεις οι σκέψεις μου με οδηγούν να είμαι πάντα σε μια εγρήγορση. Είτε είναι σύνθεση είτε είναι στίχοι, ή ποίηση, δεν θεωρώ τον εαυτό μου ούτε συνθέτη, ούτε στιχουργό, πόσο μάλλον ποιητή. Αυτό είναι κάτι που θα κριθεί μέσα στον χρόνο».

1c- Να πούμε δυο λόγια για τον τελευταίο δίσκο. Πώς προέκυψε το «Σιωπηλό Φεγγάρι»;

«Ο νέος δίσκος είναι προφανώς η συνέχεια στην δισκογραφία μου. Έχουν προηγηθεί αρκετές δουλειές πριν. Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που γράφω και για άλλους τραγουδιστές. Στην περίπτωση όμως του τελευταίου δίσκου γίνεται κάτι διαφορετικό. Έχει πρωτίστως να κάνει με σπουδαίες φωνές του λαϊκού, και όχι μόνο, τραγουδιού, που συμμετέχουν σε αυτήν την δουλειά: Γιώργος Μαργαρίτης, Θέμης Αδαμαντίδης, Δημήτρης Κοντογιάννης, Ντένια Κουρούση, Σοφία Τσέρου Θοδωρής Μέρμηγκας, Δημήτρης Ρέππας. Σε αυτόν τον δίσκο, που κυκλοφορεί από την εταιρεία “Μικρός Ήρως”, προσπάθησα στιχουργικά να κινηθώ σε φόρμες αισθητικής ανάτασης, που φέρουν, πιστεύω, μία βαρύτητα και δεν προσβάλλει τον ακροατή».


- Τραγουδούν διάσημα ονόματα, αυτό έχει να κάνει με την εμπορικότητα ή τελικά δεν έχει σημασία μια και δεν υπάρχει σήμερα δισκογραφία;

«Συμμετέχουν μεγάλα ονόματα, όμως, πιστεύω ότι αυτό δεν έχει να κάνει με την εμπορικότητα. Κατά βάση η εμπορικότητα πια είναι υποκειμενική, όμως ο κάθε δημιουργός προσπαθεί τα έργα του να περνάνε με κάποιο τρόπο στον κόσμο και νομίζω ότι τα ονόματα είναι ο καλύτερος τρόπος 1dνα κοινωνήσεις το έργο σου, όπως βεβαίως και άλλοι παράγοντες. Με ρωτάς για την δισκογραφία, ουσιαστικά έχει "πεθάνει", το γιατί και πώς φτάσαμε εδώ είναι μεγάλη κουβέντα και πολύ στενάχωρη. Φταίμε όλοι και κυρίως τα Μέσα Μαζικής Αποχαύνωσης».

- Όλοι εμείς χρηματοδοτούμε τα ποιήματα, τα τραγούδια, τα βιβλία μας, τους δίσκους...Πού πάμε; Τί επιδιώκουμε με τόση...αυτοχρηματοδότηση;

«Χρηματοδοτούμε τα έργα μας, δεν γίνεται διαφορετικά, δεν επιδιώκουμε τίποτα, υπάρχει μόνο η αγάπη για αυτό, που κάνουμε. Τίποτα δεν είναι στάσιμο, όλα προχωράνε. Το πού πάμε; Σε δύσβατα μονοπάτια, που αποπνέουν μπόχα και σαπίλα. Η κοινωνία έχει βάλει πολύ χαμηλά τον πύχη και αναλίσκεται στο εύπεπτο και το ξεφτιλισμένο. Αισθητικά, πολιτισμικά, πιάσαμε πάτο. Υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις, αλλά δεν κουράζουμε το μυαλό να τις ανακαλύψουμε».

- Και από απήχηση στο κοινό, ή μήπως δεν το μετράμε γιατί μας νοιάζει απλώς να κάνουμε το κέφι μας;

«Εμείς κάνουμε αυτό που πιστεύουμε, αν έχει απήχηση ή όχι αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Εκείνο που έχει σημασία είναι το κάθε έργο να έχει λόγο ύπαρξης και υπόσταση και ο δημιουργός να σέβεται τον εαυτό του. Αν αυτό γίνεται αποδεκτό από κάποιους ανθρώπους έχει καλώς. Το κέφι μας θα το κάνουμε έτσι κι αλλιώς».

1e- Έχει μέλλον και ουσία σήμερα η ποίηση ή είναι μόνο φτιασίδωμα και εκζήτηση;

«Έρχεται από πολύ μακριά, είναι στο παρόν και θα βρίσκεται και στο μέλλον πάντα απόμακρη και αγνοημένη».

- Ως δημιουργός τί ακούς μέσα σου επί το πλείστον; Μελωδίες στους στίχους σου ή νοήματα - εικόνες στην μουσική σου;

«Αφουγκράζομαι τα πάντα στον εσωτερικό μου κόσμο. Όλα μου μέσα πάλλονται, υπάρχω, ζω και αναπνέω. Υπάρχουν πολλοί λόγοι σήμερα να γράφει κανείς ή να σιωπά. Επιλέγω να κοιμάμαι με ανοιχτά τα μάτια».

- Τα σχέδιά σου από δω και πέρα.

«Μακρόπνοα σχέδια δεν κάνω, είμαι ένας εργάτης, εραστής της τέχνης. Αυτό. Με τη σκιά μου, που δεν έπιασα, μαζί της τρέχω»!


 

23 Δεκεμβρίου 2016